Zdrowie jamy ustnej stanowi integralną część zdrowia ogólnego człowieka i powinno być traktowane jako integralna część medycyny. Jama ustna jest istotnym elementem układu odpornościowego, a jej stan znacząco wpływa na procesy zapalne, immunologiczne i metaboliczne całego organizmu.
„Wczesne wykrywanie i leczenie chorób jamy ustnej zmniejsza ryzyko chorób ogólnych” – rekomendację nr 6. Kongresu Zdrowie Polaków przedstawiła dr hab. n. med. Małgorzata Nędzi-Góra z Zakładu Chorób Błony Śluzowej i Przyzębia, Wydział Lekarsko-Stomatologiczny WUM.
Mam przyjemność przedstawić państwu rekomendacje lekarzy stomatologów dla lekarzy innych specjalności, ale także dla pacjentów.
Zdrowie jamy ustnej stanowi integralną część zdrowia ogólnego człowieka, a stan zdrowia jamy ustnej – zarówno było śluzowej, zębów, jak i przyzębia – ma bezsprzecznie wpływ na stan zdrowia całego organizmu. Jama ustna to rezerwuar bakterii prozapalnych, które mogą przenikać do krwiobiegu, a także w mechanizmach immunologicznych stymulować i podtrzymywać przewlekłe stany zapalne w odległych układach i narządach.
Przewlekłe zapalenie dziąseł i zapalenie przyzębia objawiające się m.in. krwawieniem z dziąseł zwiększa ryzyko nie tylko utraty zębów, ale również wystąpienia i pogorszenia przebiegu chorób ogólnoustrojowych, w tym chorób układu sercowo-naczyniowego, chorób metabolicznych i neurodegeneracyjnych. Dlatego też stomatologia nie powinna być postrzegana wyłącznie jako dziedzina skoncentrowana na profilaktyce i leczeniu patologii występujących w jamie ustnej, a kontrola i utrzymanie zdrowia jamy ustnej winna stanowić istotny element profilaktyki ogólnoustrojowego obciążenia zapalnego i utrzymania zdrowia ogólnego.
W naszej opinii ocena stanu zdrowia jamy ustnej powinna być uwzględniona w rutynowym badaniu lekarskim. Szczególnie dotyczy to lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, ale również wielu innych specjalizacji, w tym internistów, kardiologów, neurologów, diabetologów, laryngologów, dermatologów, okulistów czy reumatologów. Już wprowadzenie do wywiadu lekarskiego prostych pytań z zakresu profilaktyki stomatologicznej może stanowić skuteczne narzędzie wczesnej identyfikacji potencjalnych źródeł ogólnoustrojowego obciążenia zapalnego. A zatem rekomendujemy lekarzom innych specjalności zadawanie co najmniej jednego pytania związanego ze zdrowiem jamy ustnej – przede wszystkim pytania o to, czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy pacjent był na kontroli stomatologicznej, a w przypadku negatywnej odpowiedzi na pierwsze pytanie, czy doświadcza krwawienia z dziąseł, np. podczas szczotkowania zębów.
Rekomendujemy, aby w przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie o stomatologiczną wizytę kontrolną oraz potwierdzającej odpowiedzi na pytanie o krwawienie z dziąseł, lekarz kierował pacjenta na konsultację stomatologiczną.
Rekomendujemy również przekazywanie pacjentom wiedzy na temat tego, że stany zapalne w jamie ustnej wpływają na funkcjonowanie całego organizmu poprzez mechanizmy zapalne immunologiczne, a integracja opieki stomatologicznej z opieką ogólnomedyczną sprzyja profilaktyce przewlekłych stanów zapalnych i nowotworów, a także poprawia długoterminowe wyniki leczenia chorób jamy ustnej oraz chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca czy choroby układu sercowo-naczyniowego. Szczególne znaczenie ma to w odniesieniu do pacjentów w wieku senioralnym. Dlatego zalecamy opracowanie standardów i procedur profilaktyczno-terapeutycznych, w tym protokołów higieny jamy ustnej obowiązujących na oddziałach szpitalnych i w placówkach medycznej opieki długoterminowej.
Obok rekomendacji dla lekarzy, kierujemy również rekomendacje dla pacjentów. Dotyczą one zaleceń utrzymania systematycznej higieny jamy ustnej oraz regularnych kontroli stomatologicznych. Przestrzeganie tych zaleceń jest najważniejszym elementem profilaktyki nie tylko chorób jamy ustnej, takich jak choroba próchnicowa, choroby przyzębia, choroby błony śluzowej, ale również profilaktyki chorób ogólnoustrojowych.
Takie działania wymagają od lekarzy stomatologów i lekarzy innych specjalności poświęcenia dodatkowego czasu oraz środków, dlatego też rekomendujemy rozszerzenie koszyka świadczeń refundowanych w ramach publicznego systemu ochrony zdrowia dla pacjentów senioralnych i osób z niepełnosprawnościami.
Na zakończenie chciałabym zaznaczyć, że aby skutecznie realizować programy profilaktyczne i lecznicze dotyczące chorób jamy ustnej i związanych z nimi powikłań ogólnoustrojowych konieczne jest stałe monitorowanie stanu zdrowia jamy ustnej w populacji. Apelujemy zatem o wzmocnienie programu monitoringu stanu zdrowia jamy ustnej populacji polskiej w celu oszacowania potrzeb profilaktyczno-leczniczych naszego społeczeństwa w zakresie chorób jamy ustnej.
Rekomendacje 7. Kongresu Zdrowie Polaków: https://zdrowie-polakow.pl/rekomendacje-7-kongresu-zdrowie-polakow-2025/
Transmisja online: https://www.youtube.com/live/0A9FGksnpWY
Foto: Marta Jakubiak