– Doskonale pamiętam dzień, w którym na moim biurku znalazł się akt powołania Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu… Ten dokument był ważny, bo dawał nam zielone światło do działania, do pracy, do rozwoju. A byliśmy wówczas kilkunastoosobową grupą przyjaciół, połączonych entuzjazmem i marzeniami o stworzeniu ośrodka leczenia zaburzeń słuchu na najwyższym poziomie. I chociaż nie dawał nic ponad to, wsparcia finansowego, organizacyjnego czy lokalowego, to przez kolejne lata udało nam się zrobić naprawdę dużo! – mija 30 lat od dnia, w którym słowa te wypowiedział prof. Henryk Skarżyński, dyrektor i twórca Instytutu. Wszystko, czego udało się dokonać przez te lata, jest powodem do radości i dumy, bo pokazuje, że ten czas nie został zmarnowany.
Ta historia zaczęła się trzy dekady temu, od odważnej wizji prof. Henryka Skarżyńskiego, która – wspierana przez zaufany zespół oddanych przyjaciół – trwale zmieniła oblicze światowej medycyny. Od pionierskiego ośrodka Cochlear Center po unikalne w skali globu Światowe Centrum Słuchu – dokonania udowadniające, że dzięki nadzwyczajnej pasji niemożliwe staje się rzeczywistością, a przełomowe operacje stają się bezpieczną codziennością dla tysięcy pacjentów. To, co udało się zbudować, to żywy dowód na to, że polska myśl naukowa potrafi wytyczać nowe kierunki rozwoju i realnie zmieniać standardy leczenia na wszystkich kontynentach. – Patrzymy w przyszłość z dumą i ogromną nadzieją, wierząc, że nasze realne marzenia wciąż trwają, a najpiękniejsze symfonie ludzkiego życia są dopiero przed nami – mówi prof. Henryk Skarżyński.
Istotą i siłą napędową zawsze była chęć pomocy pacjentom, którzy dzięki specjalistom z Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu mogą skutecznie leczyć głębokie wady słuchu, które jeszcze 30 lat temu przekreślały szanse na normalne życie, a dziś nie stanowią przeszkody, by normalnie funkcjonować, uczyć się i rozwijać pasje artystyczne.
Wyzwaniem naukowym i medycznym, a zarazem początkiem tej historii, było od 1990 roku podjęcie przygotowań, a następnie przeprowadzenie w lipcu 1992 roku pierwszej w Polsce oraz w Europie Środkowo-Wschodniej operacji przywrócenia możliwości słyszenia osobie całkowicie głuchej.
To wydarzenie stało się impulsem do podjęcia działań organizacyjnych, których efektem było uruchomienie w 1993 roku drugiego w Europie Ośrodka Diagnostyczno-Leczniczo-Rehabilitacyjnego dla Osób Niesłyszących i Niedosłyszących „Cochlear Center”, a następnie – na jego bazie – w 1996 roku zorganizowanie od podstaw resortowej jednostki naukowo-badawczej – Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu (IFPS).
W roku 1995 pod kierunkiem prof. Henryka Skarżyńskiego opracowano ujednolicony program badań przesiewowych noworodków pod kątem występowania wad słuchu. Opracowane wówczas kryteria i wytyczne, są aktualne do dziś.
W 1997 roku z inicjatywy prof. Henryka Skarżyńskiego odbył się w katowickim Spodku pierwszy w Polsce koncert Jeana Michela Jarre’a pod hasłem „Na rzecz niesłyszących dzieci Europy”. Koncert wzbudził szczególne zainteresowanie środków masowego przekazu, a oprócz walorów artystycznych był częścią propagowania zagadnień związanych z problemami ludzi niesłyszących i niedosłyszących.
W styczniu 1998 roku dokonano kolejnego przełomu w leczeniu głuchoty. W trakcie trwającej 12 godzin operacji specjaliści wszczepili młodej pacjentce implant słuchowy do pnia mózgu, wcześniej usuwając nowotwór nerwu słuchowego. – To był bardzo skomplikowany zabieg, można go określić jako zbliżenie się do granicy marzeń i ludzkich możliwości. Coś takiego wydawało się zupełnie nieosiągalne – wspomina prof. Henryk Skarżyński.
Rok 2002 to kolejny przełom i pierwsza w świecie operacja wszczepienia implantu ślimakowego pacjentce z częściową głuchotą. Dzięki zastosowaniu tej metody pacjenci mogą niemal całkowicie odzyskać słuch. Pionierska operacja była na żywo transmitowana przez internet.
Elektrodę implantu słuchowego do ślimaka w uchu trzeba było wprowadzić na tyle głęboko, żeby pacjentka mogła rozumieć mowę i jednocześnie tak płytko, by nie zniszczyć resztek naturalnego słuchu. – Opracowana przeze mnie technika pozwala na zachowanie resztek słuchu, zaś wprowadzenie implantu przywraca możliwość odbioru wysokich częstotliwości – wyjaśnia prof. Henryk Skarżyński. Udany zabieg stał się początkiem szeroko zakrojonego, międzynarodowego Programu Leczenia Częściowej Głuchoty.
W maju 2003 roku oddano do użytku Centrum Słuchu i Mowy w Kajetanach. Po 6 latach gromadzenia środków, głównie własnych, powstała klinika na miarę XXI wieku. Bardzo ważnym momentem jej uroczystego otwarcia było odsłonięcie tablic „Przyjaciele Po Wsze Czasy”, na których widnieją nazwiska ważnych dla historii tego miejsca osób, bo międzynarodowe centrum miało wielu sprzymierzeńców, którzy na przestrzeni lat swoim autorytetem, jak i organizacyjnie wspierali ideę jego powstania. Otwarcie placówki stworzyło kolejne możliwości rozwoju.
Nowe metody leczenia uszkodzeń słuchu z wykorzystaniem łącznej stymulacji elektrycznej i akustycznej u pacjentów dorosłych, zweryfikowane przez międzynarodową społeczność naukową i uznane za wybitne w skali światowej, skłoniły do objęcia tą metodą leczenia również dzieci. We wrześniu 2004 roku prof. Henryk Skarżyński wraz z zespołem zoperował po raz pierwszy w świecie dziecko z częściową głuchotą i przełamał kolejną barierę w leczeniu wad słuchu. Tym samym wykazał, że populacja dzieci otrzymała szanse na posługiwanie się sprawnym słuchem, dobrym rozumieniem mowy i możliwościami uczenia się, także wielu języków.
10 maja 2012 roku miało miejsce uroczyste otwarcie Światowego Centrum Słuchu. Zanim do niego doszło, placówka mogła pochwalić się już m.in. pierwszą krajową siecią telemedycyny, która dawała szanse wykorzystywania najnowszych technologii teleinformatycznych w codziennym użytkowaniu klinicznym.
Niespełna dwa lata później zespół kierowany przez prof. Henryka Skarżyńskiego podczas konkursu Prix Galien odbywającego się w Monte Carlo otrzymał Złoty Medal w kategorii urządzenia medyczne, za stworzenie Krajowej Sieci Teleaudiologii. To prestiżowe wyróżnienie było docenieniem blisko 14 lat pracy i stworzenia jedynego tego typu systemu w obszarze medycyny i opieki zdrowotnej.
Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu od lat wyznacza światowe standardy w profilaktyce zdrowia. Jego misją jest kompleksowe podejście, łączące wczesną diagnostykę, nowoczesne leczenie oraz wielospecjalistyczną rehabilitację. Dzięki autorskim programom przesiewowym, specjaliści Instytutu przebadali ponad milion dzieci, wykazując, że problemy ze słuchem dotyczą co piątego ucznia.
Wykorzystując nowoczesne narzędzia telemedyczne, takie jak Platforma Badań Zmysłów, zespół IFPS udowodnił, że wczesna diagnoza jest kluczem do skutecznego leczenia. Ukoronowaniem tych starań było przyjęcie w 2011 roku unijnej konkluzji o wczesnym wykrywaniu zaburzeń słuchu – dokumentu, który zjednoczył europejską naukę wokół idei wyrównywania szans edukacyjnych dzieci.
Od pionierskich operacji po cyfrowe laboratoria, Instytut udowadnia, że przyszłość medycyny to technologia służąca człowiekowi. Przełomem w upowszechnianiu profilaktyki stała się Mobilna Kapsuła Badań Zmysłów – unikalne, zintegrowane narzędzie diagnostyczne. To nowoczesne, mobilne laboratorium pozwala na szybkie i bezinwazyjne badanie nie tylko słuchu, ale także wzroku, mowy, równowagi i zapachu w jednym miejscu. Dzięki niemu zaawansowana diagnostyka mogła dotrzeć do najdalszych zakątków kraju, eliminując bariery odległości. To innowacyjne rozwiązanie udowodniło, że nowoczesna medycyna może wyjść z murów szpitala wprost do pacjenta, oferując przesiewowe badania na najwyższym poziomie.
Przez 30 lat w Instytucie Fizjologii i Patologii Słuchu ratowano zdrowie pacjentów, dla których świat dźwięków był niedostępny lub boleśnie zniekształcony. Wiele z tych osób żyło w całkowitej ciszy – z powodu wrodzonych wad słuchu, ciężkich chorób czy postępującej głuchoty, która odbierała im nadzieję na normalne życie i kontakt z bliskimi.
To właśnie dla nich, jako dopełnienie procesu leczenia i rehabilitacji, powstał Międzynarodowy Festiwal Muzyczny Dzieci, Młodzieży i Dorosłych z Zaburzeniami Słuchu „Ślimakowe Rytmy / Beats of Cochlea”. Ideą profesora Henryka Skarżyńskiego było udowodnienie, że współczesna medycyna potrafi dokonać niemożliwego. Osoby z głębokim niedosłuchem, które dzięki operacjom i implantom odzyskały dar słyszenia, stają dziś na profesjonalnej scenie, by grać i śpiewać.
Dotychczas miało miejsce jedenaście edycji tego unikalnego święta, a każda z nich to dziesiątki artystów z całego świata, którzy na profesjonalnej scenie udowadniają, że bariery zdrowotne można przełamać i rozwijać wirtuozerskie talenty. To niezwykłe wydarzenie jest dowodem na to, że walka z barierami zdrowotnymi otwiera drzwi do świata, w którym jedynym ograniczeniem pozostaje wyobraźnia.
Momentem przełomowym w historii stała się też premiera musicalu „Przerwana Cisza” – widowiska, które na nowo zdefiniowało granice możliwości osób z wadami słuchu. To wydarzenie bez precedensu, ponieważ na profesjonalnej scenie, obok zawodowych aktorów, wystąpili pacjenci. Odgrywając własne historie, stali się najbardziej autentycznymi narratorami losów ludzi, którzy stracili i odzyskali dostęp do świata dźwięków. Ich obecność sprawiła, że każda nuta i każde słowo niosły ze sobą prawdziwe emocje, czyniąc ten spektakl nie tylko dziełem artystycznym, ale przede wszystkim głębokim, żywym świadectwem triumfu nad ciszą.
Równolegle z działalnością kliniczną, IFPS od lat buduje pozycję globalnego lidera w edukacji specjalistycznej. Symbolem tego zaangażowania są warsztaty Window Approach Workshop organizowane cyklicznie od kwietnia 2007 roku. Szkolenia te skierowane są do lekarzy otochirurgów, ordynatorów i kierowników klinik z całego świata, którzy pragną doskonalić swoje umiejętności w zakresie najnowocześniejszych technik wszczepiania implantów słuchowych. Głównym celem warsztatów jest upowszechnianie tak zwanej polskiej szkoły otochirurgii, w tym pionierskiej metody leczenia częściowej głuchoty opracowanej przez prof. Henryka Skarżyńskiego. Program każdej edycji łączy teorię z praktyką na najwyższym poziomie – od specjalistycznych wykładów, przez operacje pokazowe z bloku operacyjnego transmitowane na żywo, aż po ćwiczenia w nowoczesnym laboratorium anatomii. Przez kilkanaście lat w ponad 80 edycjach warsztatów wzięło udział kilka tysięcy specjalistów ze wszystkich kontynentów, co czyni z Kajetan unikalne w skali globu centrum wymiany wiedzy i doświadczeń medycznych.
To nie tylko wiodący ośrodek medyczny, ale także światowe centrum wymiany myśli naukowej. W latach 2005–2025 był jednym z najbardziej aktywnych organizatorów wydarzeń naukowych, gospodarzem lub głównym organizatorem dziesiątek największych międzynarodowych konferencji i kongresów, które wokół wydarzeń wyznaczających globalne kierunki rozwoju audiologii i otolaryngologii gromadzą tysiące wybitnych specjalistów z niemal każdego kontynentu, czyniąc polską myśl medyczną rozpoznawalną na całym świecie.
Od 2019 roku Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu jest inicjatorem jednego z najważniejszych wydarzeń w polskim systemie ochrony zdrowia – Kongresu „Zdrowie Polaków”. To unikalne forum debaty publicznej o zdrowiu, które co roku gromadzi tysiące uczestników: od najwybitniejszych ekspertów medycznych poprzez przedstawicieli rządu i nauki po środowiska pacjenckie oraz media.
Główną ideą Kongresu jest wielodyscyplinarne podejście do zdrowia publicznego. To tutaj, podczas setek paneli i dyskusji, wykuwają się strategie walki z chorobami cywilizacyjnymi i wypracowywane są standardy nowoczesnej profilaktyki. Przez siedem kolejnych edycji wydarzenie to stało się platformą edukacji i współpracy, udowadniając, że dbałość o zdrowie społeczeństwa to wspólna odpowiedzialność. Misja wydarzenia jest jasna: budowanie świadomego i zdrowego społeczeństwa poprzez łączenie sił wszystkich środowisk. Jak podkreślają organizatorzy – nowoczesna medycyna zaczyna się od dialogu, a Kongres „Zdrowie Polaków” jest najlepszym miejscem, by ten dialog prowadzić.
W kalendarzu najważniejszych wydarzeń naukowych w Polsce szczególne miejsce zajmuje również Kongres „Nauka dla Społeczeństwa”. Inicjatywa ta z każdą kolejną edycją staje się kluczowym punktem na mapie krajowej nauki, udowadniając, że polskie badania to coś znacznie więcej niż prace laboratoryjne. To właśnie tutaj najwybitniejsi uczeni pokazują, jak ich praca przekłada się na realne zmiany w życiu, rozwój gospodarki i sprawne funkcjonowanie państwa. Kongres jest żywym dowodem na ogromny potencjał intelektualny drzemiący w Polakach.
– Największą satysfakcję daje mi to, że nasze realne marzenia stały się rzeczywistością, która służy innym – podsumowuje prof. Henryk Skarżyński.
Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu został oficjalnie powołany do życia 9 stycznia 1996 roku. Z tej okazji prof. Henryk Skarżyński spotkał się z pracownikami, by podsumować miniony czas i podziękować im za oddanie pacjentom, wspólną drogę zawodową i wsparcie w działaniach prowadzących do przełomowych innowacji i dbałości o jakość w medycynie.
Jak ważne było to wydarzenie, niech świadczy fakt, że podczas uroczystości Profesor miał na sobie Order Orła Białego na błękitnej wstędze przewieszonej przez lewe ramię do prawego boku oraz Gwiazdę Orderu na lewej piersi (odznaczeniem został uhonorowany w 2024 roku przez Prezydenta RP). Order Orła Białego to najwyższe odznaczenie Rzeczypospolitej, ustanowione w 1705 roku, reaktywowane w 1921. Osoba odznaczona może założyć Order Orła Białego na najważniejsze wydarzenia, takie jak uroczystości państwowe, ceremonie oficjalne czy inne znaczące wydarzenia. W przypadku organizacji wydarzenia, może być uznana za osobę honorową, co przyczynia się do podkreślenia jego znaczenia.
Foto: Anna Wojciechowska