Podczas kongresu eksperci poświęcili wiele uwagi wyzwaniom, które stoją przed młodą kadrą medyczną. Zawody fundamentalne dla społeczeństwa, często nazywane zawodami zaufania społecznego, muszą być realizowane przez ludzi, którzy są odpowiednio przygotowani i prezentują odpowiednie etyczne standardy.
Zadano więc pytania: jakie są oczekiwania wobec zawodu, jakie nowe wyzwania przed nim stoją oraz jak się z nimi mierzyć, a także jak budować współpracę z pacjentami? Nie zabrakło odniesień do nowych technologii, które mogą wspierać realizacje misji zawodu. Sztuczna inteligencja dynamicznie rozwija się w medycynie, nie zastąpi ona lekarzy, ale zgodzono się, że przewagę zyskają ci specjaliści, którzy nauczą się w praktyce korzystać z narzędzi AI. Przyszłość medycyny to połączenie wiedzy człowieka z potencjałem sztucznej inteligencji. Należy zwrócić uwagę na dostępność do narzędzi AI.
„Kształcenie i rola nowych technologii w przyszłości zawodu lekarza i innych zawodów medycznych – otwartość, elastyczność i interdyscyplinarność” – rekomendację nr 10. Kongresu Zdrowie Polaków przedstawił prof. Marcin Moniuszko, rektor Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.
– Nowe czasy, nowe technologie, nowe wyzwania, które oczywiście wymagają od nas dostosowania się także na gruncie kształcenia i to nie tylko przeddyplomowego, ale także podyplomowego. Drodzy państwo, przychodzą do nas dzisiaj – nie tylko do lekarzy, ale do przedstawicielek, przedstawicieli wielu innych zawodów medycznych – zupełnie inni pacjenci niż 20 lat temu. I nie chodzi tu tylko o inny profil chorób, ale też o inny zasób wiedzy. Jaka jest jakość tej wiedzy, to jest już zupełnie inna kwestia, ale przychodzą pacjenci, którzy są w ten czy inny sposób wyedukowani. Znowu nie wchodząc w tematykę jakości, my jako lekarze i przedstawiciele innych zawodów medycznych, nie możemy się z tego powodu obrażać. Nie możemy obrażać się na rzeczywistość.
Musimy podchodzić, co wymaga też zmiany naszego nastawienia, i to nie jest jasne, w partnerski sposób do tychże właśnie pacjentów. Do pacjentów, którzy przychodzą do nas i mają swoją konkretną opinię, podając pewne konkretne wiadomości. To, że my oceniamy źródła tych wiadomości negatywnie, i bardzo często mamy rację, to nie usprawni naszej komunikacji, bo może to nas postawić tylko w konfrontacji wobec pacjenta. To jest bardzo trudny temat, bo emocjonalnie my bardzo często potrafimy wyprowadzić się albo zostać wyprowadzonymi z równowagi, dlatego że słyszymy jawne nieprawdy czy jawne głupoty głoszone przez samych pacjentów, ale jednocześnie tym samym tracimy szansę wpłynięcia na pacjentów czy wprowadzenia ich w krąg naszych działań, tej medycyny, która jest oparta na faktach.
Partnerstwo, które jest bardzo trudne z punktu widzenia takich właśnie emocji, naszego podejścia. My nie możemy do pacjentów podchodzić ex cathedra. Już nie jesteśmy tymi bogami medycznymi dla wielu z nich, bo oni mają swoje alternatywne źródła informacji.
Przestawienie się, zrozumienie, że nie krytyka pacjenta, dlatego że spotkał się z dezinformacją. Pacjenci są tak samo ofiarami dezinformacji. On nie jest autorem tej dezinformacji. Pacjent jest jej ofiarą. Więc my w tej naszej komunikacji musimy stanąć po jego stronie, ale nie w zakresie tej wiedzy czy pseudowiedzy, z którą do nas przyszedł, ale w zakresie zrozumienia kontekstu, z jakim się u nas pojawił. Jeżeli my w tym kontekście naszego nastawienia, i to jest dlatego tak ważne w tym kształceniu podyplomowym – mówię to do samego siebie i do nas wszystkich ze środowiska medycznego, i do tych najmłodszych, których kształcimy podczas studiów medycznych, zrozumienie, że nie idziemy na konfrontację, nie idziemy na walkę, ale staramy się zrozumieć kontekst wiedzy z informacji, z jaką przyszedł do nas pacjent. Nawet jeżeli jesteśmy wobec niej niesłychanie krytyczni, i dobrze, to powinniśmy to naprawdę przepracować w odpowiedni sposób, by partnerskim dialogiem sprowadzić pacjenta na naszą stronę.
Technologie nie są niczym strasznym. O tym wielokrotnie mówiliśmy i dzisiaj państwo też to wielokrotnie słyszeli podczas naszego spotkania. Musimy i chcemy je wykorzystywać w jak najszerszym zakresie również w naszym kształceniu. Sztuczna inteligencja, wirtualne systemy wirtualnej rzeczywistości, jak najszerzej zakrojone systemy symulacyjne, wspaniałe, piękne, pomagają nam ustrukturyzować naszą wiedzę. Korzystajmy z nich, ale one w żadnym stopniu nie mogą zdominować procesu kształcenia naszych medyków. Ta proporcja musi zostać zachowana, bo wszystkich rzeczy, szczególnie tej empatii, szczególnie umiejętności komunikacyjnych, bardzo trudno nauczyć za pomocą tylko i wyłącznie systemów symulacyjnych, choćby najlepszych. Tak więc to kształcenie dzisiaj – kształcenie przed- i podyplomowe – spotyka się z zupełnie nowymi wyzwaniami. Wyzwaniami, których zadaniem jest zejście na inne poziomy komunikacji, nieznane nam z naszego czasu kształcenia. My się wspólnie jako nauczyciele musimy ich wszyscy uczyć. Tej pokory. Pozostania przy swoich racjach, ale pokory wobec zmieniającego się świata i zrozumienia, bo inaczej zamkniemy się w swoich obozach i nici z komunikacji. Chcemy i musimy kształcić medyków różnych specjalności, którzy będą otwarci komunikacyjnie, empatyczni, którzy będą bronili swoich racji, ale nie pójdą na wojnę z pacjentami, tylko ze źródłami dezinformacji; ale nie z samymi pacjentami.
Wizjonerzy. Bardzo ważna rekomendacja Kongresu – bardzo dziękuję, panie profesorze, że ona padła. Musimy kształcić ludzi, którzy czują, że zmieniają świat, że są wizjonerami. My nie możemy zamykać im drogi do ich działalności tej codziennej. Oni muszą mieć poczucie, że mogą zrewolucjonizować świat, chociażby, i tu nawiążę do pierwszej rekomendacji, poprzez zwiększenie dostępu do danych. Jak Katon Starszy powtarzał, że Kartagina musi być zburzona, tak my zawsze staramy się powtarzać, że te mury, które otaczają dostęp do danych, co nie wyklucza bezpiecznego, otwartego dostępu, powinny być również, jeśli nie zburzone, to przynajmniej w odpowiedni sposób zlikwidowane, tak by można było jeszcze więcej młodych ludzi także w procesie kształcenia wyciągnąć i zaprosić do tego, by z tych danych mogli korzystać jak najlepiej, by mogli tworzyć rozwiązania, które będą po prostu ratować życie i zdrowie.
Edukacja powinna dotyczyć także naszej pracy. Umówmy się, że uczniowie szkół panadpodstawowych czy podstawowych, często żyją w stereotypach przekazywanych im przez rodziców, czym się zajmuje lekarz, stomatolog, farmaceuta i tak dalej. A my przecież wiemy, jak się to dzisiaj zmieniło. Czy wiedzą to najmłodsi? Nie zawsze. My dzisiaj, i dobrze, że padło to też w tych rekomendacjach, zupełnie stereotypowe jest podejście do roli farmaceutów – to jeden z przykładów – podobnie jak do absolwentów zdrowia publicznego i tak dalej. Promując chociażby nasze studia medyczne, my w Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku, wychodzimy nie tylko z naszym biurem promocji, ale z ludźmi z konkretnych dziedzin, którzy przychodzą do uczniów również szkół podstawowych i mówią im jak jest naprawdę, co naprawdę robią poszczególne specjalności, bo medycyna – sam jestem lekarzem, ale to nie jest tylko kwestia lekarzy, to zbyt poważna sprawa, żeby zostawić ją tylko w rękach lekarzy. To sport zespołowy, tylko o tym jeszcze muszą dowiedzieć się najmłodsi i ich rodzice, kiedy te decyzje przy niedzielnym rosole o wyborach przyszłej ścieżki zawodowej zapadają.
Rekomendacje 7. Kongresu Zdrowie Polaków: https://zdrowie-polakow.pl/rekomendacje-7-kongresu-zdrowie-polakow-2025/
Transmisja online: https://www.youtube.com/live/0A9FGksnpWY
Foto: Albert Wasilewski/ IFPS; Tomasz Paczos / Senat RP