Hiszpania i Portugalia zmagają się z jedną z najgroźniejszych fal upałów w historii. Temperatury na Półwyspie Iberyjskim zbliżyły się do 50°C, a ekstremalne warunki doprowadziły do rozległych pożarów lasów. Ta sama masa gorącego powietrza znad Afryki dotrze na początku sierpnia do Polski, gdzie – według prognoz IMGW – temperatura może sięgnąć nawet 38°C. W kraju, w którym klimatyzację posiada zaledwie niewielki odsetek gospodarstw domowych, coraz większego znaczenia nabierają klimatyzowane przestrzenie publiczne i komercyjne, które mogą ograniczać ryzyko przegrzania organizmu.
Skalę zagrożenia pokazuje sytuacja na południu Europy. Hiszpania i Francja zmagają się obecnie z jednymi z największych pożarów lasów w ostatnich latach, a w samej Hiszpanii ogień strawił już tysiące hektarów. Na pomoc w gaszeniu pożarów w regionie Castilla-La Mancha Polska wysyła 105 strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Od 1 do 30 sierpnia będą oni pracować w ramach unijnego mechanizmu ochrony ludności – to drugi co do wielkości zagraniczny kontyngent po Rumunii. Tymczasem ta sama fala gorącego powietrza przesuwa się na północ Europy i w najbliższych dniach dotrze również do Polski.
– W typowym mieszkaniu w bloku z lat 70.–90., bez klimatyzacji, temperatura wewnątrz potrafi przekroczyć 30°C już w połowie dnia i utrzymywać się do późnego wieczora, ponieważ ściany akumulują ciepło szybciej, niż są w stanie je oddać. W Polsce dostęp do klimatyzacji w domach wciąż pozostaje rzadkością – posiada ją zaledwie 7,3 proc. gospodarstw domowych, wynika z danych Polskiego Instytutu Ekonomicznego. Dla porównania, w dużych obiektach komercyjnych klimatyzacja jest standardem – funkcjonuje w ponad 90 proc. budynków. To pokazuje, jak nierówny jest dziś dostęp do kontrolowanego mikroklimatu i dlaczego podczas fal upałów przestrzenie publiczne oraz komercyjne coraz częściej mogą pełnić funkcję miejsc schronienia przed gorącem – mówi Piotr Zwoliński, general services manager w Sodexo Polska.
Na ten problem zwracają uwagę również instytucje publiczne. W czerwcu Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w oficjalnych alertach biometeorologicznych po raz pierwszy wskazał miejsca, w których osoby najbardziej narażone na skutki wysokich temperatur mogą bezpiecznie przeczekać największy upał. „Osoby, które nie mają klimatyzacji w domu, zwłaszcza seniorzy, powinny rozważyć udanie się do stref chłodzenia (jeśli zostały wyznaczone) lub do centrów handlowych w swojej okolicy” – apelował IMGW, przypominając jednocześnie o regularnym nawadnianiu organizmu i ograniczaniu aktywności fizycznej.
– Coraz częściej podczas ekstremalnych upałów klimatyzowane przestrzenie publiczne przestają być wyłącznie miejscem zakupów czy spędzania wolnego czasu. Stają się elementem lokalnej odporności na fale gorąca. Rekomendacja IMGW pokazuje, że mogą pomagać ograniczać ryzyko przegrzania organizmu, szczególnie w przypadku osób starszych i innych grup najbardziej narażonych na skutki wysokich temperatur. W Hiszpanii, gdzie fale upałów stały się niemal coroczną normą, takie rozwiązania są już wdrażane systemowo. Klimatyzowane punkty schronienia uruchamiają władze regionalne, a podobne rozwiązania od lat funkcjonują m.in. w Barcelonie czy Paryżu, gdzie do miejskich planów zarządzania kryzysowego włączono również biblioteki i część infrastruktury komercyjnej – zauważa ekspert.
Nie jest to przypadek. Nowoczesne galerie handlowe projektowane są tak, aby utrzymywać stabilne parametry powietrza niezależnie od warunków zewnętrznych. Nawet gdy temperatura na zewnątrz przekracza 35°C, wewnątrz utrzymywana jest zazwyczaj temperatura 21–24°C przy wilgotności powietrza wynoszącej 40–60 proc.
Rosnąca liczba dni z ekstremalnymi temperaturami pokazuje jednak, że samo chłodzenie budynków nie rozwiąże problemu. Coraz większym wyzwaniem dla polskich miast staje się zjawisko miejskiej wyspy ciepła, potęgowane przez rozległe powierzchnie betonu i asfaltu, które nagrzewają się przez cały dzień, a nocą oddają ciepło do otoczenia. Dlatego coraz większego znaczenia nabiera rozwój błękitno-zielonej infrastruktury – drzew, terenów zielonych, ogrodów deszczowych czy zbiorników retencyjnych, które pomagają obniżać temperaturę w miastach.
Tegoroczne wydarzenia na południu Europy pokazują, że fale upałów nie będą zjawiskiem charakterystycznym wyłącznie dla krajów śródziemnomorskich. Wraz ze zmianami klimatu również polskie miasta będą musiały dostosowywać swoją infrastrukturę do coraz częstszych ekstremalnych temperatur – zarówno poprzez rozwój zieleni, jak i zapewnienie mieszkańcom łatwego dostępu do bezpiecznych, klimatyzowanych przestrzeni.
Foto: magnific.com