„Należy dążyć do stworzenia prawnych mechanizmów, które rozliczałyby za szkody wyrządzone nieprawdziwą informacją dotyczącą zdrowia” – rekomendację nr 4 Kongresu Zdrowie Polaków 2025 przedstawił red. Roman Czejarek, dziennikarz Programu 1. Polskiego Radia.
Zwrócimy się z prośbą o pomoc – patrzę w kierunku pani senator [zwrócił się do senator Beaty Małeckiej-Libery] i polityków na sali też – bo mam wrażenie, że my dziennikarze w pewnym sensie doszliśmy w Polsce do ściany. Szukałem jakiegoś przykładu, który by w dobitny sposób uzmysłowił, o co chodzi. Ten przykład napisało nam życie. Zresztą bardzo smutny przykład. Zobaczcie państwo, co się dzieje teraz na Bliskim Wschodzie. Mamy od parunastu dni koszmarną wojnę. Nie wiadomo, jak się potoczy. Po jednej stronie jest potężne mocarstwo, które ma rakiety za miliony dolarów i tymi rakietami za miliony dolarów strzela do dronów za tysiące dolarów, w związku z czym ta dysproporcja powoduje, że choć są to drobiazgi, jak ukłucia komarów, to te drony w setkach, a nawet w tysiącach przeszkadzają.
Bardzo podobna sytuacja zrobiła się na rynku medialnym. Bez pomocy polityków, bez pomocy Senatu, Sejmu, bez zmiany prawa wygląda na to, że nic nie zrobimy. Mam wrażenie, że niektórzy – bo nie wszyscy, niektórzy to zauważają – śpią i tego nie wiedzą.
Problem polega na tym, że jeżeli ktoś w istotny, bardzo znaczący sposób skłamie w mediach, nabierze pacjentów, oszuka ich w taki sposób, że staje się to głośne w Polsce, to tak – mamy prawo, które pozwala z tym walczyć. Ale jeżeli pojawiają się takie drobne drony, a to są media społecznościowe, które nas zalewają dziesiątkami tysięcy fake newsów, nieprawdziwych informacji, to choć byśmy stawali na rzęsach i na głowie – mówię o dziennikarzach telewizji, radia, portali, rzetelnych gazet – to nie jesteśmy się w stanie przeciwstawić się temu przy obecnym prawie.
Dopóki nie będzie stworzonego mechanizmu prawnego, który by rozliczał tych, którzy nieodpowiedzialnymi i bzdurnymi informacjami, fake newsami, całkiem świadomie – często po to, żeby zyskiwać na klikaniu – wprowadzają w błąd opinię publiczną, a potem w konsekwencji cierpią pacjenci, to my dziennikarze tego nie zatrzymamy.
Takim świetnym przykładem, o którym mówiliśmy na Kongresie Zdrowie Polaków w zeszłym roku, a to jest modelowy przykład, jest ten, gdy pewien bardzo znany dziennikarz, powiedziałbym nawet ‘celebryta dziennikarski’, zaprosił do swojego studia osobę głoszącą absolutnie nieprawdziwe tezy. I wszyscy rwali sobie włosy z głowy, mówiąc: no jak tak można? A on się tłumaczył, że można, bo to jest szeroka opinia i dajemy każdemu szansę wypowiedzenia się. Nie, jeżeli ktoś mówi nieprawdę, kłamie, opowiada bzdury, to po prostu trzeba to jasno i jednoznacznie nazwać. I trzeba na to reagować. Wygląda jednak na to, że bez zmiany w prawie, już nie damy rady tego udźwignąć. Możemy mówić, ale dysproporcja tysięcy, dziesiątków tysięcy, nawet setek tysięcy wpisów w mediach społecznościowych, które powielają nieprawdziwe informacje, jest taka, że nawet sto rzetelnych audycji w radiu, w telewizji czy opisanych w gazetach nie poprawi sytuacji. Chodzi więc o stworzenie prawnych mechanizmów, a przynajmniej próbę zrobienia tego. I wiem, że taka próba była, ale walczmy dalej. Skoro w Senacie udało się powiedzieć: rok zdrowia, i byliście pierwsi, Sejm dopiero was goni i bardzo dobrze zresztą, że to robi, to może niech Senat będzie pierwszym miejscem, gdzie spróbujemy coś zmienić, bo jak tego nie zrobimy, to nieprawdziwe informacje dodatkowo jeszcze podlane sosem sztucznej inteligencji, nas zaleją i nie damy rady. A pacjenci? Oni się dają na to nabierać, a nie powinni.
Rekomendacje 7. Kongresu Zdrowie Polaków: https://zdrowie-polakow.pl/rekomendacje-7-kongresu-zdrowie-polakow-2025/
Transmisja online: https://www.youtube.com/live/0A9FGksnpWY
Foto: Marta Jakubiak